10 tehničkih uređaja i pomagala koja polako izumiru

  1. Naliv pero-jedan od najvažnijih doprinosa civilizaciji je pisanje. Pišući, ljudi bilježe svoje misli i djela. Još u kamenom dobu ljudi su zašiljenim kremenom grebali po zidovima pećina, ili umakanjem kista u biljne sokove ili životinjsku krv, što je ustvari bilo prvo „pero“ za pisanje. Pisalo se kredom ili zemljom, dok su Kinezi za pisanje koristili tanke četke od kamilje dlake. Smatra se da su prva „prava“ pera izumili stari Egipćani, a pravili bi ih tako da komad bakra pričvrste za kraj šupljeg štapića i time bi pisali po papirusu. Grci su 4.000 p.n.e. pravili pera od metala, životinjskih kostiju ili slonovače, kojima bi pisali po tablicama presvučenim voskom. Kako je papir izumljen u srednjem vijeku, ljudi su postajali sve domišljatiji i šiljili su pera iz vraninog, guščjeg ili labuđeg krila. Vrh bi malo rascijepili, pa je tinta curila kroz pukotinu na papir. Tokom 1780-ih godina u Engleskoj su izumljena željezna pera, koja su kao takva dugo bila u upotrebi. Prva naliv-pera izumljena su 1880 u Americi. Gornji dio pera kojim se piše bio je od 14-karatnog zlata, a sami vrh od iridijuma, čvrstog metala pomoću kojeg naliv-pero ne grebe papir na kojem se piše. Tinta se stavlja u samo pero, tako što se ulijeva u gumenu ili plastičnu cijev koja se nalazi u peru ili koristimo patrone s tintom koje stavljamo u pero. Kada se tinta u naliv-peru ili patron s tintom istroši, u pero sipamo novu tintu iz boce ili stavljamo novu patronu s tintom. Prvo potpuno funkcionalno i masovno proizvedeno naliv pero je izumio 1907. Slavoljub Eduard Penkala iz Zagreba. A njegova fabrika pisačeg pribora još uvijek postoji kao TOZ Penkala.Tinta je izumljena u Kini i Indiji, a pravili su je miješanjem pepela s vodom i ljepilom ili različitim smolama. Današnji proizvođači tinte imaju sopstvene načine proizvodnje, ali tintu prave na isti način mješanjem kiseline, vode i soli. Ovoj mješavini dodaju najčešće svijetloplavu boju ili neku drugu boju. Da dobiju nijanse tinte svjetlih tonova, mješavini dodaju jedan dio boje na sto dijelova vode. Ovakve tinte traju godinama, a izblijede samo ako se izlože svjetlosti ili vlazi.                                  2000-01-05 19.52.39 2000-01-05 19.53.40
  2. Ručni ili manuelni diaskop- radi se o optičkom projektoru, koji fotografi koriste za prikaz slajdova odnosno dijapozitiva i za dijaskopiju (ispitivanje površne lezije kože) u medicini. Ovaj uređaj ima ravnu staklenu ploču s jedne strane, kroz koju posmatramo slajdove, mijenjajući ih ručno. Slajdove ubacujemo u drugi kraj uređaja, u posebnu pregradu namijenjenu tome. Najpoznatiji su se proizvodili u nekadašnjem Sovjetskom Savezu.                                                                                                                                  2000-01-05 19.55.04 2000-01-05 19.55.17
  3. Foto-aparat sa filmom-smatra se da je tzv. „tamna komora“ (lat. camera obscura), nastala u 7. stoljeću p.n.e. u Kini, gdje postoji najstariji sačuvan pismeni trag o upotrebi tamne komore. Pomoću ovako nastale „tamne komore“ ljudi su rukom nacrtane različite oblike projicirali na papir, i tako dobijali crteže raznih prirodnih pojava. Stoljećima se tamna komora razvijala i napredovala, razvojem tehnike i tehnologije. U 16. stoljeću tamnu komoru usavršavaju Talijani Daniele Barbaro i Giambattista della Porta, dodajući tamnoj komori konveksnu leću i blendu (promjenjivi otvor), da bi izoštrili sliku. Tako nastaje tzv. camera lucida“( svjetla komora), iako ovaj naziv nije bio prihvaćen u ostatku svijeta, gdje se zadržao stari naziv „tamna komora“. Svjetla komora je stvarala svijetlije i oštrije slike i koristila se više od 3 naredna stoljeća. U 19. stoljeću pojavljuju se fotografije i aparati za fotografsko snimanje.  Izumiteljem fotografije i pionirom u ovoj oblasti smatra se francuz Jospeh Niepce, koji je 1816. godine napravio primitivni foto-aparat (kameru) od kutije za nakit i leće koju je skinuo sa mikroskopa. Ovim uređajem uspio je snimiti negativnu sliku. Već 1835. godine, britanski naučnik, izumitelj i pionir u oblasti fotografije, William Talbot uspijeva od negativa dobiti pozitive i tako napraviti prve trajne fotografije. Francuski umjetnik i fotograf, Louis Daguerre otkriva dagerotopiju, kojom pomoću žive dobija fotografiju na srebrnoj ploči. Ovaj novi medij se i dalje nastavlja razvijati među pojedincima i ljubiteljima fotografije iz cijeloga svijeta iako je proces razvoja foto-aparata i fotografije bio jako spor i dugotrajan. Godine 1888, George Eastmen Kodak u američkoj državi New Jersey osniva Eastmen Kodak Company, poznatiju kao Kodak, koja je i službeno bila prva multinacionalna korporacija koja se bavila izradom opreme, materijala i pružanjem usluga iz oblasti fotografije. Sjedište kompanije Kodak je u američkoj državi New York u gradu Rochesteru. Prvi foto-aparat za crno-bijele fotografije  kompanije Kodak se pravio sa već ubačenim filmom dovoljnim za 100 crno bijelih snimaka. Kada bi se film istrošio, vraćan je proizvođaču u Rochester, gdje su ga vadili i stavljali novi film u aparat, koji bi vraćali kupcu. Današnji digitalni foto aparati su gotovo u potpunosti izbacili iz upotrebe fotografije nastale ovakvim hemijskim procesom.                                                    2000-01-05 19.58.14 2000-01-05 19.58.23
  4. Radio-aparat-smatra se da je prvi radio uređaj izumljen 1913 u New Yorku, a redovito prenošenje signala počinje 1920 ih godina u Sjedinjenim Američkim Državama. Ipak, službeni pronalazač radio uređaja je Nikola Tesla, koji je razvio i objasnio način proizvodnje radijskih frekvencija, te principa usklađenih rezonantnih sklopova u predajnoj i prijemnoj anteni. Tesla je prvi koji je javno predstavio principe radio aparata i prijenos signala na velike daljine. Za svoj pronalazak 1897 dobija i patent 645576 za uređaj opisan kao sustav za bežični prijenos podataka, iako se do 1943. Izumiteljem radio aparata smatrao Talijan Guglielmo Marconi, pionir radiotelegrafije, ali mu je Vrhovni sud oduzeo patentno pravo i dodijelio ga Nikoli Tesli. Edwin Armstrong se smatra izumiteljem radija sa frekvencijskim modulacijama, gdje se više radio-stanica slalo signale u eter, za razliku od prijašnjeg običnog radija gdje je samo jedna stanica zauzimala cijeli spektar frekvencija.                                                                       2000-01-05 22.22.09
  5. Dvogled ili binokular-je optički instrument za promatranje udaljenih predmeta. Ima dva identična dalekozora, po jedan za svako oko, koji su spojeni jedan do drugoga jer na taj način promatrač korištenjem oba oka posmatra udaljene predmete i vidi 3D sliku istih. Objektivi dvogleda se nalaze jedan kraj drugoga i njihova vizurna os je usmjerena u istu tačku. Većina dvogleda se nosi u ruci ili u futroli koja se nosi na ramenima. Dvogledi se prave u različitim veličinama. Najmanji se nose za gledanje predstave u teatrima, a najveći je poznat pod nazivom Large Binocular Telescope i nalazi se u američkoj državi Arizoni. Dvogledi daju 3D sliku, ali kako su mu objektivi razmaknuti, svaki od objektiva daje drugačiju sliku što korisniku daje dojam dubine prostora. Prvu dvogledi su bili tzv. galilejanski teleskopi. Poboljšani dvogledi s većim povećanjem konstruirani su korištenjem Keplerovog tipa teleskopa. Kompanija Zeiss je sredinom 19. stoljeća usavršila dizajn dvogleda s Porro prizmom. U drugoj polovini 19. stoljeća . Achille Victor Emile Daubrasse je dizajnirao dvogled s roof prizmom. Dvogledi imaju razne namjene, a među najvažnijim je da se smatraju dijelom opreme svakog posmatrača ptica-ornitologa i kapetane brodova.                                                              2016-03-20 14.41.26 2016-03-20 14.43.14
  6. Povećalo ili lupa-je najjednostavnijioptički instrument koji služi za posmatranje manjih predmeta kada nisu potrebna velika uvećanja. To su u većini slučajeva prosto sabirno sočivo manje fokusne daljine koje postavlja tako da predmet koji se posmatra bude na rastojanju manjem od fokusne daljine. Oko se približi sočivu i ono u produžetku prelomljenih zraka u suprotnom smjeru vidi imaginaran (nepostojeći) lik predmeta.                                                                                                                                                     2016-02-08 07.53.01 2016-02-08 07.53.24
  7. Šibice- su mali drveni štapići od lakog drveta dužine oko 4 cm, koji na jednom kraju imaju vrh od zapaljive mase. Trenjem šibica o tarilo (hrapava površina na kutijama šibica), vrh ili glava šibice se pali i vatra se prenosi na štapić, koji počinje da gori. Šibice služe za jednokratnu upotrebu, jer je nakon paljenja bacamo. Mogu se kupiti na trafikama, nekim pordavnicama, u pakovanju od 50 komada u kutiji. Preteča šibica su bile močilice, s vrhom ili glavicom od smjese kalijeva klorata, šećera i ljepila, a palile su se u dodiru sasumpornom kiselinom. Prve šibice koje su se teško palile trenjem pojavile su se oko 1830.g. u Engleskoj. Napredak je postignut oko 1835. Uvođenjem fosfora u zapaljivu masu. Fosforne šibice lako su se palile međusobnim trenjem, pa su često uzrokovale požare, osobito prilikom transporta, a bile su i otrovne. Godine 1844. u proizvodnju šibica umjesto bijeloga uveden je neotrovni i manje zapaljiv crveni fosfor, a od 1848.g. crveni fosfor nalazi se samo na tarilu, pa se šibice mogu zapaliti samo trenjem s tarilom (tzv. sigurnosne žigice). Njihova industrijska proizvodnja počela je oko 1860.g. u Jönköpingu u Švedskoj, u kojem se nalazi jedini svjetski muzej posvećen šibicama. Iz Amerike potiču šibice, koje ne trebaju tarilo i mogu se paliti trenjem o svaku hrapavu površinu, no one su bile manje sigurne zbog prirodnih uvjeta i zbog dječje dohvatljivosti. Nedavnih godina istisnute su iz slobodne prodaje i uvedene u vojnu osnovnu opremu. Jedina tvornica šibica na Balkanu nalazi se u mjestu Dolac na Lašvi kod Travnika, a osnovana je 1901. godine pod nazivom „Prva bosansko hercegovačka tvornica šibica dioničarsko društvo“. 1903.godine Tvornica počinje s proizvodnjom šibica sumporaca,(palidrvca u drvenim kutijama).Dnevna proizvodnja kretala se 2-3 sanduka (sanduk 5000 kutijica) u deseto satnom radnom vremenu, a u tom periodu uposleno je oko 60 radnika, proizvodnja se obavljala pretežno ručno sa vrlo malo strojeva. 1911.godine nabavljen je parni kotao koji je mnogo doprinio razvitku Tvornice, a 1913.godine vlasnici Tvornice nabavljaju aparat za sušenje drvaca, stroj za čišćenje i slaganje drvaca i još nešto drugih strojeva. Montažom ovih strojeva proizvodnja je porasla na 10 sanduka dnevno. 1991 godine Tvornica je  organizovana kao D.D. te nakon privatizacije od 2003.godine  je ponovno pokrenuta proizvodnja, za domaće tržište i izvoz. Danas , ova tvornica na godišnjem nivou proizvodi 8.000 paketa šibica, a svaki paket ima 10 000 komada. To ima novčanu vrijednost od 500 hiljada maraka. Ovi proizvodi se plasiraju na tržište BiH, Hrvatske i Srbije, a donedavno su išli i na tržište Južne Amerike.                                               2016-02-20 12.16.19 2016-02-20 12.16.54
  8. Poštanske markice ili PTT markice-nekada su se pisma pečatila rastopljenim voskom, koji bi se kapnuo na pismo i prije nego što se stvrdne, u njega bi se utisnuo pečat ili Tako se znalo ko je pošiljalac. 1830 Roulend Hill iz Engleske dolazi na ideju da upotrijebi „marku“ za plaćanje poštarine. Hill je smatrao da će se upotrebom markica olakšati i povećati slanje pisama, pa će državni prihodi porasti. Predložio je i da se izmijeni način obračunavanja poštarine. Dotada je poštarina zavisila od broja listova u pismu i od daljine na koju se pismo slalo. Tako je Hill predložio da se za slanje pisma plaća jedna određena suma novca, koja će zavisiti samo od težine pisma, a da se lokacija tj razdaljina na koju s epismo šalje zanemari. 1840 u Velikoj Britaniji se po prvi put počinju upotrebljavati poštanske markice za slanje pisama. Ubrzo se ovaj način širi po cijelom svijetu. Prve štampane poštanske markice su bile u gradovima Cirihu i Ženevi, tadašnjim švicarskim kantonima. Prva zemlja na zapadnoj zemljinoj polulopti koja je izdala markice bio je Brazil 1843 godine, dok su se u Sjedinjenim Američkim Državama markice štampale 1847 godine, iako su u SAD-u neki upravnici poštanskih ureda sami izdavali markice već od 1842 godine. Danas se pisma, razglednice, dopisnice i dr. sve slabije šalju i koriste kao sredstvo komunikacije, pa samim tim i PTT markice polako padaju u zaborav. Filatelija i filatelisti odnosno skupljači markica pokušavaju baveći se svojim hobijem ovaj način komunikacije istrgnuti od zaborava.
  9. Pisaća mašina-prvi ju je patentirao britanac Henry Hill 1714, iako ta mašina nije proizvedena. Onda su se počele kontruisati pisaće mašine za pomoć slijepim osobama. William Bert 1829. Godine prvi uspijeva legalno zaštititi patent za pisaću mašinu, pod nazivom tipograf, iako danas više ne postoji niti jedan sačuvan primjerak Bertove pisaće mašine. U Francuskoj je 1833 izumljena mašina sa pokretnim polugama za svako pojedinačno slovo. Već 1843 u Sjedinjenim Američkim Državama Charles Terber konstruira mašinu na kojoj su poluge sa slovima bile smještene oko točka od mesinga, koji se okretao oko centra. Točak se mogao ručno okrenuti na željeno slovo, a tintom premazana tipka udarala bi po papiru koji je bio ispod nje. Ovaj postupak je bio jako spor i dugotrajan. 1856. godine konstruirana je pisaća mašina na principu poluga za tipkanje slova poredanih u krug, koje ostavljaju otiske na istom središtu. Ove mašine su se zadržale do današnjih dana, s tim da se vremenom razvilo nekoliko vrsta pisaćih mašina pokretene, bešumne, električne, ručne itd. Ubrzanim razvojem nauke i tehnologije, pisaće mašine polako padaju u zaborav i prestaju se upotrebljavati. Ljudi ih u svojim domovima čuvaju kao suvenir ili uspomenu na neka prošla vremena.
  10. Ručni mlin za kafu-znamo za legendu po kojoj je u Etiopiji nekog pastira privukao ugodan miris zapaljenog grma, sa kojeg je otkinuo i sažvakao nekoliko bobica, čiji ukus mu se toliko dopao da je od njih napravio napitak-kafu. Do 15 stoljeća, Etiopija je bila jedina zemlja na svijetu gdje se uzgajala kafa, koja je vremenom došla do Arapskog poluostrva i odatle do ostatka svijeta. Ispočetka se kafa tucala i koristila smrvljena za pravljene ovog omiljenog napitka, da bi vremenom ljudi došli na ideju da naprave čvrst uređaj kojim će je brže i bolje mljeti. Tako je nastao ručni mlin, koji se dugo vremena zadržao u upotrebi. Razvojem tehnike i nauke, električni mlinovi zamijenjuju ručne, koji polako izlaze iz upotrebe. Ljudi nemaju vremena, zbog ubrzanog tempa života, ručno mljeti kafu svaki put kad požele da je popiju i mlinovi u nekim domovima danas stoje kao ukras i sjećanje na neka sporija i umjerenija vremena.

 

2016-01-19 10.32.18

 

 

 

Advertisements

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s